Zarzuty od nakazu zapłaty

Zarzuty od nakazu zapłaty są środkiem zaskarżenia przysługującym pozwanemu od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym. Ich wniesienie umożliwia zakwestionowanie zarówno zasadności dochodzonego roszczenia, jak i prawidłowości wydania nakazu zapłaty. W przeciwieństwie do sprzeciwu od nakazu zapłaty, który dotyczy postępowania upominawczego, zarzuty odnoszą się wyłącznie do nakazu wydanego w postępowaniu nakazowym, czyli postępowaniu opartym na szczególnie wiarygodnych dokumentach przedstawionych przez powoda.

Postępowanie nakazowe zostało ukształtowane jako postępowanie przyspieszone, mające zapewnić wierzycielowi szybką ochronę prawną w sytuacji, gdy dysponuje dokumentami o wysokiej wartości dowodowej. Z tego względu nakaz zapłaty wydany w tym trybie wywołuje dalej idące skutki niż nakaz wydany w postępowaniu upominawczym. Już z chwilą jego wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, który może być podstawą prowadzenia postępowania zabezpieczającego jeszcze przed jego uprawomocnieniem.

Jednocześnie ustawodawca zapewnia pozwanemu możliwość obrony swoich praw poprzez wniesienie zarzutów. Instytucja ta realizuje konstytucyjną zasadę prawa do sądu oraz zasadę kontradyktoryjności postępowania cywilnego, umożliwiając stronie pozwanej przedstawienie własnych twierdzeń, zarzutów oraz dowodów.

Kiedy wydawany jest nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym?

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym nie jest wydawany w każdej sprawie o zapłatę. Możliwość jego wydania zależy od spełnienia przesłanek określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Powód musi wykazać swoje roszczenie za pomocą dokumentów, które ustawodawca uznaje za szczególnie wiarygodne. Mogą to być między innymi:

• dokument urzędowy,
• zaakceptowany przez dłużnika rachunek,
• pisemne uznanie długu,
• weksel,
• czek,
• warrant,
• rewers,
• inne dokumenty wskazane w przepisach szczególnych.

Dzięki temu sąd może wydać nakaz zapłaty bez przeprowadzania rozprawy i bez wcześniejszego wysłuchania pozwanego. Nie oznacza to jednak, że sąd definitywnie rozstrzyga spór. Pozwany zachowuje możliwość podważenia nakazu poprzez wniesienie zarzutów.

Kto może wnieść zarzuty?

Zarzuty może wnieść pozwany, wobec którego wydano nakaz zapłaty.

Jeżeli po stronie pozwanej występuje kilku współuczestników, każdy z nich może samodzielnie zaskarżyć nakaz w zakresie dotyczącym jego sytuacji prawnej. Zarzuty mogą zostać wniesione również przez profesjonalnego pełnomocnika działającego w imieniu strony.

W przypadku przedsiębiorców reprezentowanych przez członków zarządu albo prokurentów zarzuty podpisuje osoba uprawniona do reprezentacji zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa oraz dokumentów rejestrowych.

Termin do wniesienia zarzutów

Termin na wniesienie zarzutów wynosi dwa tygodnie od dnia doręczenia nakazu zapłaty.

Jest to termin ustawowy, którego niedochowanie powoduje uprawomocnienie się nakazu zapłaty, o ile nie zachodzą szczególne podstawy do przywrócenia terminu.

Dla zachowania terminu wystarczające jest nadanie pisma w placówce operatora pocztowego w ostatnim dniu terminu albo wniesienie go do właściwego sądu.

Jeżeli pozwany uchybi terminowi bez swojej winy, może domagać się jego przywrócenia. Konieczne jest jednak wykazanie, że dochowanie terminu było obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

Czy wniesienie zarzutów podlega opłacie?

Tak. W przeciwieństwie do sprzeciwu od nakazu zapłaty zarzuty od nakazu zapłaty podlegają opłacie sądowej.

Obecnie pozwany uiszcza trzy czwarte opłaty należnej od pozwu. Wynika to z konstrukcji postępowania nakazowego, w którym powód przy wniesieniu pozwu korzysta z preferencyjnej opłaty wynoszącej jedynie jedną czwartą opłaty stosunkowej.

Brak uiszczenia należnej opłaty może skutkować wezwaniem do jej uzupełnienia, a w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu – odrzuceniem zarzutów.

Jakie elementy powinny zawierać zarzuty?

Zarzuty są pismem procesowym i powinny odpowiadać wymaganiom określonym dla wszystkich pism składanych w toku postępowania cywilnego.

Powinny zawierać między innymi:

• oznaczenie sądu,
• sygnaturę sprawy,
• oznaczenie stron,
• wskazanie zaskarżanego nakazu,
• określenie zakresu zaskarżenia,
• zarzuty merytoryczne i procesowe,
• uzasadnienie,
• wnioski dowodowe,
• podpis strony lub pełnomocnika,
• wykaz załączników.

Należy pamiętać, że postępowanie po wniesieniu zarzutów podlega zasadzie koncentracji materiału procesowego. Oznacza to, że pozwany powinien przedstawić wszystkie twierdzenia oraz dowody możliwie jak najwcześniej. Pomijanie istotnych argumentów z zamiarem ich późniejszego przedstawienia może prowadzić do ich pominięcia przez sąd jako spóźnionych.

Jakie zarzuty można podnieść?

Zakres możliwych zarzutów jest szeroki. Pozwany może kwestionować zarówno istnienie samego zobowiązania, jak również wysokość dochodzonego roszczenia lub prawidłowość dokumentów przedstawionych przez powoda.

Najczęściej podnoszone są:

• nieistnienie zobowiązania,
• wykonanie zobowiązania,
• zapłata należności,
• potrącenie wzajemnych wierzytelności,
• przedawnienie roszczenia,
• nieważność umowy,
• brak legitymacji czynnej powoda,
• brak wymagalności roszczenia,
• błędne naliczenie odsetek,
• niewłaściwe określenie wysokości dochodzonego świadczenia,
• nieważność lub wadliwość dokumentu stanowiącego podstawę wydania nakazu.

W sprawach opartych na wekslach lub czekach często pojawiają się również zarzuty dotyczące ważności tych dokumentów, ich wypełnienia albo sposobu indosowania.

Jakie skutki wywołuje wniesienie zarzutów?

W przeciwieństwie do sprzeciwu od nakazu zapłaty wniesienie zarzutów nie powoduje automatycznej utraty mocy nakazu zapłaty. Nakaz nadal pozostaje w obrocie prawnym i zachowuje skuteczność do czasu wydania przez sąd wyroku kończącego postępowanie.

Po rozpoznaniu sprawy sąd może:

• utrzymać nakaz zapłaty w mocy,
• uchylić nakaz w całości,
• uchylić nakaz w części,
• umorzyć postępowanie,
• odrzucić pozew, jeżeli zachodzą ku temu ustawowe przesłanki.

To jedna z najważniejszych różnic pomiędzy postępowaniem nakazowym a upominawczym.

Znaczenie nakazu jako tytułu zabezpieczenia

Szczególną cechą nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym jest możliwość jego wykorzystania jako tytułu zabezpieczenia.

Oznacza to, że jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy wierzyciel może uzyskać zabezpieczenie swojego roszczenia, np. poprzez zajęcie rachunku bankowego, ustanowienie hipoteki przymusowej czy zajęcie innych składników majątku dłużnika.

Dla pozwanego ma to bardzo duże znaczenie praktyczne. Nawet skuteczne wniesienie zarzutów nie zawsze eliminuje ryzyko czasowego ograniczenia możliwości dysponowania swoim majątkiem.

Z tego względu w uzasadnionych przypadkach pozwany może równocześnie wnosić o ograniczenie lub uchylenie udzielonego zabezpieczenia.

Najczęstsze błędy popełniane przez pozwanych

Z perspektywy postępowań gospodarczych najczęściej spotykane są następujące błędy:

• przekroczenie terminu do wniesienia zarzutów,
• brak opłaty od zarzutów,
• ograniczenie się do krótkiego zaprzeczenia roszczeniu bez przedstawienia argumentacji,
• niezgłoszenie wszystkich dowodów,
• pominięcie zarzutów formalnych,
• brak odniesienia się do dokumentów stanowiących podstawę wydania nakazu.

Każdy z tych błędów może znacząco osłabić pozycję procesową pozwanego i utrudnić skuteczną obronę przed dochodzonym roszczeniem.

Orzecznictwo

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że postępowanie nakazowe ma charakter wyjątkowy, ponieważ umożliwia wydanie orzeczenia wyłącznie na podstawie dokumentów wskazanych w ustawie. Z tego względu przepisy regulujące przesłanki wydania nakazu zapłaty powinny być interpretowane ściśle.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał również, że zarzuty od nakazu zapłaty stanowią zasadniczy środek obrony pozwanego i powinny obejmować wszystkie twierdzenia oraz dowody, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ich późniejsze zgłaszanie może zostać uznane za spóźnione, jeżeli prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania.

Podstawy prawne

• art. 484–497 Kodeks postępowania cywilnego,
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (opłaty od zarzutów),
• art. 126–128 Kodeks postępowania cywilnego (wymogi pism procesowych).