Postępowanie nakazowe jest jednym z postępowań odrębnych uregulowanych w Kodeksie postępowania cywilnego. Jego celem jest szybkie dochodzenie roszczeń pieniężnych lub świadczeń rzeczy zamiennych w sytuacjach, gdy powód dysponuje dokumentami o szczególnie wysokiej wartości dowodowej. Dzięki temu sąd może wydać nakaz zapłaty bez przeprowadzania rozprawy i bez wcześniejszego wysłuchania pozwanego.
Nie oznacza to jednak, że postępowanie nakazowe pozbawia pozwanego prawa do obrony. Po doręczeniu nakazu zapłaty pozwany może wnieść zarzuty od nakazu zapłaty, wskazując, dlaczego roszczenie jest bezzasadne lub zostało dochodzone w niewłaściwej wysokości. Dopiero po ich rozpoznaniu sąd ostatecznie rozstrzyga spór.
Postępowanie nakazowe uznawane jest za bardziej rygorystyczne niż postępowanie upominawcze. Z jednej strony zapewnia powodowi silniejszą ochronę, z drugiej – wymaga wykazania roszczenia przy pomocy dokumentów wskazanych w ustawie.
Kiedy sąd wyda nakaz zapłaty?
Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym może zostać wydany wyłącznie wtedy, gdy powód dołączy do pozwu dokumenty określone w Kodeksie postępowania cywilnego. Nie wystarczy samo uprawdopodobnienie roszczenia ani przedstawienie zwykłych twierdzeń.
Podstawą wydania nakazu mogą być między innymi:
- dokument urzędowy,
- zaakceptowany przez dłużnika rachunek,
- pisemne oświadczenie dłużnika o uznaniu długu,
- prawidłowo wypełniony weksel,
- czek,
- warrant lub rewers,
- inne dokumenty wskazane w przepisach szczególnych.
Jeżeli przedstawione dokumenty nie spełniają wymogów ustawowych, sąd nie wyda nakazu w postępowaniu nakazowym. Może natomiast skierować sprawę do rozpoznania w postępowaniu upominawczym albo zwykłym postępowaniu procesowym.
Jakie są zalety postępowania nakazowego?
Największą korzyścią dla powoda jest możliwość uzyskania orzeczenia w stosunkowo krótkim czasie, bez konieczności oczekiwania na wyznaczenie rozprawy. Istotne znaczenie mają również preferencje dotyczące kosztów sądowych. Wnosząc pozew w postępowaniu nakazowym, powód uiszcza jedynie część standardowej opłaty od pozwu. Pozostała część obciąża pozwanego w przypadku wniesienia zarzutów.
Dodatkową zaletą jest to, że nakaz zapłaty wydany w tym postępowaniu stanowi tytuł zabezpieczenia. Oznacza to, że wierzyciel może uzyskać zabezpieczenie swojego roszczenia jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy.
Jak może bronić się pozwany?
Pozwanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu.
W zarzutach może kwestionować zarówno istnienie zobowiązania, jak i wysokość dochodzonego roszczenia. Może również podnosić zarzuty dotyczące przedawnienia, potrącenia, wykonania zobowiązania czy nieważności czynności prawnej będącej podstawą dochodzonego roszczenia. W przeciwieństwie do sprzeciwu od nakazu zapłaty wniesienie zarzutów nie powoduje automatycznej utraty mocy nakazu. Obowiązuje on do czasu wydania przez sąd wyroku kończącego postępowanie.
Postępowanie nakazowe a postępowanie upominawcze
Choć oba postępowania prowadzą do wydania nakazu zapłaty, różnią się w kilku istotnych aspektach. Najważniejsze różnice obejmują:
- podstawę wydania nakazu – w postępowaniu nakazowym konieczne są dokumenty wskazane w ustawie, natomiast w postępowaniu upominawczym wystarczające jest uprawdopodobnienie roszczenia;
- środek zaskarżenia – od nakazu wydanego w postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty, a od nakazu wydanego w postępowaniu upominawczym sprzeciw;
- skutki wniesienia środka zaskarżenia – sprzeciw powoduje utratę mocy nakazu, natomiast zarzuty nie wywołują takiego skutku;
- znaczenie nakazu – nakaz wydany w postępowaniu nakazowym może stanowić podstawę zabezpieczenia roszczenia jeszcze przed jego prawomocnością.
Z punktu widzenia wierzyciela postępowanie nakazowe jest korzystniejsze, jednak możliwość jego zastosowania zależy od rodzaju posiadanych dowodów.