Odstąpienie od umowy jest jednostronnym oświadczeniem woli, którego złożenie prowadzi – co do zasady – do uznania umowy za niezawartą. Strony mają obowiązek zwrócić sobie wzajemnie otrzymane świadczenia, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Prawo odstąpienia może wynikać bezpośrednio z przepisów prawa albo zostać przewidziane w treści umowy. W obrocie gospodarczym strony często rozszerzają katalog sytuacji, w których możliwe jest odstąpienie, np. w razie opóźnienia przekraczającego określony termin, utraty wymaganych zezwoleń czy naruszenia obowiązku poufności.
Najważniejszym skutkiem odstąpienia jest jego cofający (retroaktywny) charakter. Oznacza to, że umowę traktuje się tak, jakby nigdy nie została zawarta. Konieczne staje się więc rozliczenie wzajemnych świadczeń, co może obejmować zwrot rzeczy, pieniędzy lub innych korzyści uzyskanych na podstawie umowy.
Odstąpienia nie należy utożsamiać z wypowiedzeniem umowy. Wypowiedzenie wywołuje skutki na przyszłość i nie prowadzi do „unicestwienia” wcześniej wykonanych świadczeń.
W relacjach gospodarczych możliwość odstąpienia od umowy stanowi istotny instrument ochrony wierzyciela. Skorzystanie z tego uprawnienia powinno jednak zostać poprzedzone analizą przesłanek wynikających z przepisów oraz samej umowy, ponieważ nieskuteczne odstąpienie może prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej.