Siła wyższa (force majeure) to nadzwyczajne zdarzenie zewnętrzne, którego nie można było przewidzieć ani któremu nie można było zapobiec pomimo zachowania należytej staranności. Choć Kodeks cywilny nie zawiera definicji siły wyższej, pojęcie to zostało szeroko rozwinięte w orzecznictwie oraz doktrynie prawa.
Za przejawy siły wyższej uznaje się najczęściej:
- katastrofy naturalne,
- powodzie,
- trzęsienia ziemi,
- pożary o wyjątkowym charakterze,
- działania wojenne,
- akty terrorystyczne,
- niektóre decyzje władz publicznych uniemożliwiające wykonanie umowy.
Nie każde nieprzewidziane zdarzenie stanowi jednak siłę wyższą. Przykładowo trudności finansowe przedsiębiorcy, wzrost kosztów działalności czy problemy organizacyjne zazwyczaj nie są kwalifikowane jako zdarzenia siły wyższej.
Ponieważ przepisy nie regulują szczegółowo skutków siły wyższej, strony często zamieszczają w umowach odrębne klauzule określające:
- definicję siły wyższej,
- obowiązek niezwłocznego poinformowania drugiej strony,
- skutki zawieszenia wykonywania umowy,
- możliwość przedłużenia terminów,
- prawo do rozwiązania umowy po upływie określonego czasu.
Z punktu widzenia zarządzania ryzykiem kontraktowym odpowiednio przygotowana klauzula siły wyższej pozwala uniknąć wielu sporów dotyczących odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązań w sytuacjach nadzwyczajnych.