Kupujący otrzymuje raport due diligence z kilkunastoma ustaleniami. Jedno dotyczy brakującego dokumentu, inne wskazuje na spór z kontrahentem lub możliwość utraty ważnej umowy po zmianie właściciela. Nie każde z tych ryzyk ma taki sam wpływ na zakup spółki.
Raport pozwala ustalić, które kwestie wystarczy wyjaśnić, a które mogą wymagać zmiany ceny, dodatkowego zabezpieczenia lub rezygnacji z transakcji. Znaczenie mają możliwe skutki problemu i to, czy można go usunąć przed podpisaniem umowy. Poniżej omówione są najczęstsze ryzyka prawne oraz sposób wykorzystania ustaleń w decyzji inwestycyjnej.
Spis treści:
- Czym jest raport due diligence i jak czytać jego ustalenia?
- Jakie ryzyka dotyczą udziałów i dokumentów spółki?
- Jakie ryzyka wynikają z umów i finansowania spółki?
- Jak raport ocenia spory, roszczenia i postępowania?
- Jakie problemy dotyczą majątku, praw własności intelektualnej i zezwoleń?
- Co oznacza brak dokumentów w raporcie due diligence?
- Najczęściej zadawane pytania (FAQ) raport due diligence
Czym jest raport due diligence i jak czytać jego ustalenia?
Raport due diligence przedstawia wyniki badania spółki i pomaga inwestorowi ocenić ryzyka przed transakcją. Najpierw warto przeczytać podsumowanie najważniejszych ustaleń, a następnie sprawdzić ich szczegółowy opis. Przy każdym problemie znaczenie mają dokumenty, na których oparto wniosek, możliwe skutki oraz proponowane działania.
Ocena istotności wskazuje, które ryzyka wymagają wyjaśnienia przed podpisaniem umowy, a które można uwzględnić w jej warunkach lub monitorować później. Nie należy jednak traktować oznaczeń w raporcie jako automatycznej decyzji o zakupie. Znaczenie ustalenia zależy także od celu inwestycji.
Potwierdzoną nieprawidłowość trzeba odróżnić od ograniczenia badania. Jeśli na przykład spółka nie udostępniła umowy, raport może wskazać brak możliwości oceny jej warunków, ale sam brak dokumentu nie potwierdza, że umowa jest niekorzystna.
Jakie ryzyka dotyczą udziałów i dokumentów spółki?
Raport due diligence może wykazać, że prawo sprzedającego do udziałów nie zostało dostatecznie udokumentowane. Jeśli historia ich nabycia jest niejasna, przed zakupem należy przejrzeć wcześniejsze umowy przeniesienia udziałów i porównać je z księgą udziałów oraz dokumentami spółki. Rozbieżności wymagają wyjaśnienia, zanim kupujący zapłaci cenę.
Osobnej oceny wymagają obciążenia udziałów, w tym zastaw, oraz ograniczenia ich sprzedaży wynikające z umowy spółki lub innych dokumentów. Trzeba też ustalić, jakie udziały w firmie podlegają planowanej transakcji i czy ich zbycie jest ograniczone.
Trzeba ustalić, czy transakcja wymaga zgody, kto jest uprawniony do jej udzielenia i czy zgoda obejmuje planowane warunki sprzedaży. Brak wymaganego dokumentu należy rozstrzygnąć przed podpisaniem umowy przenoszącej udziały.
Raport może również wskazać niezgodność między umową spółki, uchwałami, księgą udziałów a wpisem w KRS. Wówczas należy ustalić przyczynę rozbieżności i sprawdzić dokumenty potwierdzające rzeczywisty stan, zamiast opierać decyzję wyłącznie na jednym rejestrze.
Jeżeli przyczyną rozbieżności są niezgłoszone zmiany w spółce, uporządkowanie dokumentacji może wymagać złożenia odpowiedniego wniosku, na przykład dotyczącego zmiany danych członka zarządu w KRS.
Przed zamknięciem transakcji warto ustalić, kto i do kiedy dostarczy brakujące dokumenty lub uzyska wymagane zgody. Jeśli wyjaśnienie nie jest możliwe w uzgodnionym czasie, problem powinien zostać uwzględniony w decyzji o zakupie i warunkach umowy.
Jakie ryzyka wynikają z umów i finansowania spółki?
Raport due diligence może wykazać, że zmiana właściciela uruchomi uprawnienia drugiej strony kluczowej umowy, na przykład prawo do jej wypowiedzenia. Przed zakupem potrzebna jest analiza umowy, która pozwoli ustalić, czy takie postanowienie ma zastosowanie i czy konieczne jest uzyskanie zgody kontrahenta. Utrata jednej umowy zapewniającej znaczną część przychodów może podważyć założenia przyjęte przy wycenie spółki.
W ramach obsługi prawnej spółek można przeanalizować te postanowienia oraz przygotować propozycje zmian lub zabezpieczeń uwzględniających ryzyka wskazane w raporcie.
Osobno analizowane są umowy kredytowe. Mogą one wymagać zawiadomienia banku lub uzyskania jego zgody przed zmianą struktury właścicielskiej. Należy także sprawdzić terminy spłaty, ustanowione zabezpieczenia oraz skutki naruszenia warunków finansowania.
Znaczenie mają również pożyczki i inne zobowiązania wobec wspólników lub podmiotów powiązanych. Przed transakcją trzeba ustalić ich wysokość, termin wymagalności i sposób rozliczenia, aby kupujący wiedział, jakie płatności mogą obciążyć spółkę po zakupie.
Jak raport ocenia spory, roszczenia i postępowania?
Raport due diligence powinien rozróżniać toczące się sprawy sądowe, zgłoszone roszczenia oraz ryzyka, które nie przerodziły się jeszcze w formalny spór. Przy sprawie sądowej oceniane są pozew, stanowiska stron, przedstawione dowody i etap postępowania. Wezwanie do zapłaty wymaga sprawdzenia podstawy żądania oraz odpowiedzi spółki. Potencjalne roszczenie może wynikać na przykład z naruszenia umowy zgłoszonego przez kontrahenta.
Sama kwota żądania nie pokazuje pełnej skali ryzyka. Trzeba ją zestawić z dokumentami, możliwymi kosztami postępowania i skutkiem sporu dla działalności spółki.
Raport nie przesądza wyniku postępowania. Powinien wskazywać, co ustalono na podstawie dostępnych materiałów, jakich informacji brakuje oraz które ryzyka należy uwzględnić przed transakcją.
Jakie problemy dotyczą majątku, praw własności intelektualnej i zezwoleń?
Raport due diligence może wykazać, że spółka korzysta z ważnego oprogramowania, ale nie ma dokumentów potwierdzających nabycie praw od jego twórców. Podobny problem powstaje, gdy licencja pozwala używać programu tylko w ograniczonym zakresie, a plan inwestora zakłada jego dalszy rozwój lub udostępnianie klientom.
Przy nieruchomości sprawdzane są tytuł prawny oraz obciążenia, które mogą ograniczać jej wykorzystanie. Zezwolenie wymaga natomiast oceny pod kątem zakresu planowanej działalności i warunków jego utrzymania.
Część problemów można usunąć przed zakupem, na przykład uzyskując odpowiednią licencję lub brakujący dokument. Jeśli spółka nie może zapewnić prawa do aktywa niezbędnego dla przedsięwzięcia albo wymaganego zezwolenia, konieczna może być zmiana warunków transakcji lub ponowna ocena inwestycji.
Co oznacza brak dokumentów w raporcie due diligence?
Brak dokumentu w raporcie due diligence nie jest sam w sobie dowodem naruszenia prawa. Oznacza jednak, że nie można potwierdzić określonego faktu, na przykład prawa spółki do oprogramowania albo warunków spłaty pożyczki. Raport powinien wskazywać, jakiego dokumentu zabrakło i której części oceny dotyczy to ograniczenie.
Przed podjęciem decyzji o transakcji warto wyjaśnić tę kwestię w uporządkowany sposób:
- ustalić, kto posiada dokument i dlaczego nie został udostępniony
- zadać pytania o fakt, który dokument miał potwierdzić
- wyznaczyć termin przekazania dokumentu przed podpisaniem umowy
- odnotować w raporcie, jakich wniosków nie można bez niego potwierdzić
Jeśli dokument nie zostanie dostarczony, niepewność należy uwzględnić przy ocenie ryzyka i warunków zakupu.
Znaczenie braku zależy od tego, czy dotyczy kwestii ubocznej, czy podstawowego założenia inwestycji.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ) raport due diligence
Jakie ryzyka prawne najczęściej ujawnia raport due diligence?
Raport due diligence może ujawnić niejasny stan udziałów, ograniczenia ich sprzedaży, ryzyko utraty ważnej umowy, spory sądowe lub brak praw do kluczowego majątku. Znaczenie każdego ustalenia zależy od dokumentów spółki i celu transakcji. Raport powinien wskazywać, co wymaga wyjaśnienia przed zakupem.
Czy każda czerwona flaga w raporcie due diligence blokuje transakcję?
Nie, czerwona flaga w raporcie due diligence nie zawsze blokuje transakcję. Czasem problem można usunąć przed zakupem, na przykład uzyskując brakującą zgodę. Trzeba jednak ocenić możliwe skutki, czas potrzebny na rozwiązanie problemu oraz to, czy ryzyko podważa cel inwestycji.
Co oznacza brak dokumentu wskazany w raporcie due diligence?
Brak dokumentu wskazany w raporcie due diligence oznacza, że określonego faktu nie udało się potwierdzić na podstawie dostępnych materiałów. Nie dowodzi automatycznie nieprawidłowości. Należy ustalić przyczynę braku, poprosić o dokument lub wyjaśnienia i ocenić, jak niepewność wpływa na decyzję o zakupie.
Czy raport due diligence wskazuje, o ile obniżyć cenę spółki?
Raport due diligence może dostarczyć argumentów do negocjowania ceny spółki, ale zwykle nie wyznacza automatycznej kwoty obniżki. Znaczenie mają prawdopodobieństwo i możliwy koszt danego ryzyka oraz jego wpływ na działalność. Niektóre problemy lepiej rozwiązać przed transakcją albo zabezpieczyć w umowie.
Czy raport prawny due diligence obejmuje ryzyka podatkowe i finansowe?
Raport prawny due diligence koncentruje się na dokumentach i ryzykach prawnych, takich jak umowy, udziały, spory czy prawa do majątku. Może wskazać zagadnienia wymagające dodatkowej oceny, lecz szczegółowa analiza rozliczeń podatkowych i danych finansowych należy do odpowiednich badań podatkowych oraz finansowych.
